Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

Table of Contents
LỜI NHÀ XUẤT BẢN
1. Không khí bao quanh Trái Đất được hình thành như thế nào?
2. Tầng khí quyển dày bao nhiêu?
3. Vì sao càng lên cao, không khí càng loãng?
4. Vì sao trên không ở vùng cực Trái Đất có lỗ thủng ozon?
5. Vì sao bầu trời có màu xanh lam?
6. Ảo ảnh trên mặt biển hình thành như thế nào?
7. Mây được hình thành như thế nào?
8. Vì sao mây có màu sắc khác nhau?
9. Vì sao quầng sáng màu thường hay xuất hiện trên bầu trời hai cực Nam, Bắc?
10. Vì sao xuất hiện cầu vồng trên bầu trời?
11. Khí tượng, thời tiết và khí hậu có gì khác nhau?
12. Trong một ngày không khí lúc nào trong lành nhất?
13. Bốn mùa: xuân, hạ, thu, đông được phân chia như thế nào?
14. Trên Trái Đất vì sao chia thành nhiệt đới, ôn đới, hàn đới?
15. Vì sao chỗ nóng nhất không phải là xích đạo?
16. Trên thế giới chỗ nào lạnh nhất và nóng nhất?
17. Vì sao độ nóng và độ lạnh ở Bắc bán cầu biến đổi lớn hơn Nam bán cầu?
18. Vì sao khi Trái Đất gần Mặt Trời nhất thì Trung Quốc lại là mùa đông?
19. Vì sao mùa xuân và mùa thu ở phương Bắc Trung Quốc rất ngắn?
20. Vì sao nhiệt độ giữa miền Bắc và miền Nam Trung Quốc vào mùa đông chênh lệch rất nhiều,
còn vào mùa hè lại chênh lệch rất ít?
21. Vì sao Trùng khánh, Vũ Hán, Nam Kinh được gọi là “Ba lò lửa lớn”?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

22. Vì sao gió cát trong mùa xuân ở miền Bắc Trung Quốc lại đặc biệt lớn?
23. Vì sao mùa xuân đến sớm trên đất Hoa Bắc?
24. Vì sao Lhasa được mệnh danh là “Thành phố ánh dương”?
25. Vì sao bồn địa Tứ Xuyên mưa nhiều về đêm?
26. Vì sao Trung Quốc là nước lạnh nhất so với các nơi cùng vĩ độ trên thế giới?
27. Tiết khí được xác định như thế nào?
28. Vì sao “lạnh nhất Tam cửu”, “nóng nhất Tam phục”?
29. Vì sao nhiệt độ trên mặt đất khác nhau?
30. Vì sao nhiệt độ trong các thành phố cao hơn ngoại ô?
31. Vì sao mùa thu ta cảm thấy “trời cao mát mẻ”?
32. Vì sao nói “Thanh minh hay có mưa phùn”?
33. Vì sao khu vực Giang Hoài có bầu trời màu vàng?
34. Vì sao nói “sau một trận mưa xuân trời ấm lên, sau trận mưa thu trời càng thêm lạnh”?
35. Vì sao trước tiên nhìn thấy chớp, sau đó mới nghe tiếng sấm?
36. Vì sao có lúc xuất hiện hiện tượng sấm to mưa nhỏ, hoặc có sấm suông?
37. Vì sao sét dễ đánh vào những vật cao đứng đơn độc?
38. Mùa hè vì sao thường có mưa giông?
39. Vì sao trước khi mưa giông trời rất oi bức?
40. Vì sao xuất hiện sét dạng nhánh cây hoặc dạng quả cầu?
41. Vì sao mưa đá xuất hiện vào mùa ấm còn mùa đông không có?
42. Vì sao những hôm trời sáng lại có sương?
43. Sương muối được hình thành như thế nào?
44. Vì sao từ xuân chuyển sang hè, mặt biển vùng duyên hải Trung Quốc sương mù rất nhiều?
45. Vì sao sáng sớm mùa thu và mùa đông thường có sương mù?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

46. Vì sao sương mù ở thành phố Trùng Khánh đặc biệt nhiều?
47. Côn Minh - Thành phố mùa xuân vì sao lại có tuyết rơi?
48. Vì sao khi máy bay bay trên không trung có vệt khói kéo dài?
49. Vì sao khi tuyết rơi thì ấm, tuyết tan thì lạnh?
50. Vì sao tuyết rơi cũng có lúc có sấm?
51. Gió được hình thành như thế nào?
52. Vì sao ban ngày gió thường to hơn ban đêm?
53. Vì sao miền Đông Nam Trung Quốc mùa hè nhiều gió đông nam, mùa đông nhiều gió tây
bắc?
54. Vì sao khu vực duyên hải có gió biển và gió lục địa?
55. Vì sao gió trên cao mạnh hơn dưới thấp?
56. Vì sao gió trên mặt nước mạnh hơn trên đất liền?
57. Vì sao vùng phương Bắc Trung Quốc hình thành gió cuốn bụi?
58. Vì sao vùng Hoài Bắc nhiều “gió khô nóng”?
59. Vì sao vùng núi xuất hiện gió nóng?
60. Mùa đông khi có gió tây bắc vì sao thời tiết dễ trong sáng?
61. Vì sao gió tây bắc đặc biệt lạnh?
62. Vì sao gió thổi lại có trận mạnh trận yếu?
63. Vì sao trong thành phố lại xuất hiện gió nhà cao tầng?
64. Vì sao eo biển Đài Loan mùa đông và mùa xuân thường nổi gió đông bắc mạnh?
65. Vì sao thành phố Tapan Tân Cương gió đặc biệt mạnh?
66. Vì sao trên biển nhiệt đới sản sinh gió lốc?
67. Tuy cùng mùa quá độ ấm lạnh, nhưng vì sao mùa thu gió lốc nhiều hơn mùa xuân?
68. Vì sao đường chuyển dời của gió lốc có quy luật nhất định?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

69. Vì sao căn cứ hướng gió lại có thể phán đoán được phương vị của trung tâm cơn lốc?
70. Vì sao nửa bên phải của hướng tiến cơn lốc là nửa nguy hiểm?
71. Vì sao cơn lốc sau khi đổ bộ vào đất liền giảm yếu rất nhanh, còn mưa giảm chậm?
72. Vì sao lại sản sinh gió rồng cuốn?
73. Vì sao gọi Mỹ là “Quê hương gió rồng cuốn”?
74. Triều lạnh được hình thành như thế nào?
75. Vì sao khi triều lạnh mới đến có lúc mưa hoặc tuyết rơi, nhưng có lúc trời trong sáng?
76. Vì sao không khí lạnh có lúc đi xuống phía Nam, có lúc lại trở rét đậm, rét hại?
77. Vì sao không khí lạnh ra đến biển thì dần dần giảm yếu?
78. Vì sao rađa có thể đo được bão, mưa giông và gió lốc?
79. Vì sao khí quyển có hiện tượng “triều”?
80. Vì sao căn cứ vào Mặt Trăng có thể biết được thời tiết?
81. Vì sao laze là khí cụ đo mây cao cấp tiên tiến?
82. Vì sao phải phóng vệ tinh khí tượng?
83. Vì sao phải tiến hành "thí nghiệm thời tiết toàn cầu"?
84. Vì sao Đài khí tượng có thể dự báo thời tiết?
85. Vì sao dự báo thời tiết cũng phải dùng máy tính?
86. Vì sao bản đồ mây của vệ tinh có thể dùng để dự báo thời tiết?
87. Vì sao căn cứ hành vi khác thường của động vật cũng có thể biết được thời tiết?
88. Vì sao ngành khí tượng có thể dự báo sản lượng mùa màng?
89. Vì sao mấy chục năm trước đã có thể dự đoán có những trận hạn và lụt đặc biệt?
90. Ngày nay làm thế nào để biết được khí hậu cổ xưa?
91. Sét được dự báo như thế nào?
92. Vì sao núi lửa lại ảnh hưởng đến thời tiết?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

93. Vì sao khí cacbonic trong không khí nhiều sẽ khiến Trái Đất nóng lên?
94. Vì sao đảo Trường Hưng lại được mệnh danh là đất quýt của Thượng Hải?
95. Vì sao phải quan trắc khí tượng Nam Cực?
96. Vì sao phải xây dựng phòng bảo ôn nhân tạo?
97. Vì sao phải nghiên cứu mối quan hệ giữa cây trồng và khí hậu?
98. Vì sao khí hậu lại ảnh hưởng đến giống người?
99. Vì sao khí hậu ảnh hưởng đến tuổi thọ con người?
100. Vì sao phải nghiên cứu En Ninô và La Nina?
101. Vì sao áp suất không khí luôn biến đổi?
102. Vì sao áp suất không khí mùa đông cao hơn mùa hè?
103. Vì sao gần trung tâm vùng khí áp cao nói chung thời tiết trong sáng?
104. Vì sao vùng á nhiệt đới những khu vực cao áp khống chế, không khí tương đối ấm?
105. Vì sao có thể phá mưa đá bằng phương pháp nhân tạo?
106. Vì sao có thể làm mưa nhân tạo?
107. Vì sao có thể phá sương mù bằng phương pháp nhân tạo?
108. Vì sao có thể khống chế sét bằng phương pháp nhân tạo?
109. Vì sao trước khi xây dựng nhà máy phải đánh giá môi trường chung quanh?
110. Thời tiết có quan hệ gì với chiến tranh?
111. Vì sao phải quy định điều kiện thời tiết để sân bay đóng hay mở cửa?
112. Vì sao Liên hợp quốc phải ký kết Công ước khung biến đổi khí hậu?
113. Trái Đất được hình thành như thế nào?
114. Trái đất có bao nhiêu tuổi?
115. Tổng diện tích Trái Đất được tính bằng cách nào?
116. Vì sao đo độ cao của núi phải lấy mặt biển làm chuẩn?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

117. Các kinh, vĩ độ trên Trái Đất được xác định như thế nào?
118. Từ trường trái đất vì sao lại "đảo chiều"?
119. Các lục địa trên Trái Đất từ đâu mà có?
120. Trong lòng Trái Đất như thế nào?
121. Thế nào là kiến tạo mảng?
122. Lục địa có trôi không?
123. Vì sao trên mặt đất có rất nhiều núi?
124. Vì sao nói Trung Quốc Đại Lục do nhiều vùng đất hợp thành?
125. Vì sao nói núi Hymalaya từ đáy biển xa xưa dựng lên?
126. Vì sao núi lửa lại hoạt động được?
127. Vì sao Nhật Bản và quần đảo Hawai đặc biệt nhiều núi lửa?
128. Vì sao có động đất?
129. Vì sao động đất phần nhiều xảy ra vào ban đêm?
130. Vì sao hồ chứa nước lớn dễ gây nên động đất?
131. Có biện pháp để dự báo động đất không?
132. Sạt núi xảy ra như thế nào?
133. Vì sao có hiện tượng lũ bùn đá?
134. Vì sao lỗ rò dễ gây vỡ đê?
135. Vì sao miền Nam Trung Quốc lại có nhiều đất đỏ?
136. Vì sao Tam Hiệp-Trường Giang đặc biệt hiểm trở?
137. Cửa sông Trường Giang cổ đại nằm ở đâu?
138. Vì sao mặt đất Thượng Hải lại bị lún xuống?
139. Sông Hoàng Hà bùn cát nhiều như thế, có thể biến thành xanh trong được không?
140. Thác nước được hình thành như thế nào?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

141. Vì sao màu nước nơi sông và biển giao nhau lại có sự khác biệt rõ rệt?
142. Vì sao nơi mà các con sông lớn đổ ra biển thường có Vùng châu thổ?
143. Vì sao khu vực trung hạ lưu sông Trường Giang có rất nhiều ao hồ?
144. Vì sao trên cao nguyên và núi cao cũng có ao hồ?
145. Vì sao lại có hồ nước ngọt, hồ nước mặn?
146. Vùng đầm lầy được hình thành như thế nào?
147. Vì sao giếng cũng có lúc cạn nước?
148. Sao suối nước nóng có thể phun được?
149. Thạch Lâm ở Vân Nam, Trung Quốc được hình thành như thế nào?
150. Hang động được hình thành như thế nào?
151. Vì sao trong động đá vôi, nhũ đá thì chảy xuống dưới còn măng đá lại mọc hướng lên trên?
152. Vì sao băng tuyết trên đỉnh núi quanh năm không tan?
153. Vì sao băng ở Nam Cực nhiều hơn Bắc Cực?
154. Vì sao hình thành sông băng và núi băng?
155. Dưới chân Trung Quốc, phía bên kia Trái Đất sẽ là nước nào?
156. Vì sao Trái Đất lại có nhiều nham thạch đến thế?
157. Đá hồng ngọc được hình thành như thế nào?
158. Vì sao trên Trái Đất lại có nhiều sa mạc?
159. Vì sao dưới bồn địa Talimu khô ráo lại có nhiều nước ngầm?
160. Vì sao thung lũng sông Yalupuzeng có nguồn địa nhiệt phong phú?
161. Mỏ sắt được hình thành như thế nào?
162. Vì sao dưới đất có nhiều than đá?
163. Vì sao miền Nam Trung Quốc nhiều mỏ kim loại màu còn miền Bắc nhiều mỏ năng lượng?
164. Vì sao có một số vùng khoáng sản đặc biệt phong phú?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

165. Dưới mặt đất vì sao có khí đốt?
166. Vì sao Tây Á trở thành khu vực dầu mỏ quan trọng nhất trên thế giới?
167. Nam Cực lạnh như thế, vì sao lại chứa nhiều mỏ than?
168. Vì sao vệ tinh tài nguyên có thể trinh sát tài nguyên?
169. Vì sao chụp ảnh trên không có thể phân biệt được tình hình dưới đất?
170. Nước biển vì sao lại mặn?
171. Vì sao nước biển hằng ngày dâng lên hạ xuống hai lần, mỗi tháng có hai lần triều cường?
172. Vì sao nói biển là máy điều tiết khí hậu khổng lồ?
173. Con người làm sao biết được đáy biển?
174. Vì sao trong biển có một số đảo lúc chìm, lúc nổi?
175. Vì sao nói đảo Hải Nam vốn liền với đại lục?
176. Vì sao có sóng thần?
177. Vì sao ở bãi biển phải đặt mức nước cảnh báo?
178. Thế nào là phao báo biển?
179. Hồng triều là thế nào?
180. Vì sao phải bảo vệ san hô?
181. Vì sao phải bảo vệ biển?
182. Vì sao phải xây dựng các khu bảo tồn biển tự nhiên?
183. Vì sao nói "Lên trời còn dễ hơn xuống biển"?
184. Con người có thể sống dưới biển được không?
185. Khi gặp nạn trên biển, tự cứu như thế nào?
186. Có những phương pháp nào để ngọt hoá nước biển?
187. Làm thế nào để rút các khoáng chất trong nước biển ra?
188. Vì sao nói vệ tinh cảm nhận từ xa (viễn thám) là "con mắt nghìn dặm" để tìm hiểu biển?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

189. Vì sao nói biển là kho lương thực tương lai?
190. Vì sao nói biển là kho dược liệu lớn?
191. Vì sao biển được gọi là kho báu tài nguyên hoá học?
192. Vì sao có thể lợi dụng thuỷ triều để phát điện?
193. Vì sao nói nước biển cũng là một nguồn năng lượng?
194. Dầu mỏ đáy biển được hình thành như thế nào?
195. Vì sao bãi biển nhiều sa khoáng đến thế?
196. Thế nào là ngư trường chăn nuôi biển?
197. Bãi cá nhân tạo là thế nào?
198. Làm thế nào để khai thác mangan vón cục dưới đáy biển?
199. Vì sao phải đắp đảo nhân tạo trên biển?
200. Vì sao xây dựng sân bay trên biển?
201. Vì sao rải cáp và cáp quang xuống đáy biển?

Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Mười vạn câu hỏi vì sao là bộ sách phổ cập khoa học dành cho lứa tuổi thanh, thiếu niên.
Bộ sách này dùng hình thức trả lời hàng loạt câu hỏi "Thế nào?", "Tại sao?" để trình bày một
cách đơn giản, dễ hiểu một khối lượng lớn các khái niệm, các phạm trù khoa học, các sự vật,
hiện tượng, quá trình trong tự nhiên, xã hội và con người, giúp cho người đọc hiểu được các lí lẽ
khoa học tiềm ẩn trong các hiện tượng, quá trình quen thuộc trong đời sống thường nhật, tưởng
như ai cũng đã biết nhưng không phải người nào cũng giải thích được.
Bộ sách được dịch từ nguyên bản tiếng Trung Quốc do Nhà xuất bản Thiếu niên Nhi đồng
Trung Quốc xuất bản. Do tính thiết thực, tính gần gũi về nội dung và tính độc đáo về hình thức
trình bày mà ngay khi vừa mới xuất bản ở Trung Quốc, bộ sách đã được bạn đọc tiếp nhận nồng
nhiệt, nhất là thanh thiếu niên, tuổi trẻ học đường. Do tác dụng to lớn của bộ sách trong việc
phổ cập khoa học trong giới trẻ và trong xã hội, năm 1998 Bộ sách Mười vạn câu hỏi vì sao đã
được Nhà nước Trung Quốc trao "Giải thưởng Tiến bộ khoa học kĩ thuật Quốc gia", một giải
thưởng cao nhất đối với thể loại sách phổ cập khoa học của Trung Quốc và được vinh dự chọn
là một trong "50 cuốn sách làm cảm động Nước Cộng hoà" kể từ ngày thành lập nước.
Bộ sách Mười vạn câu hỏi vì sao có 12 tập, trong đó 11 tập trình bày các khái niệm và các
hiện tượng thuộc 11 lĩnh vực hay bộ môn tương ứng: Toán học, Vật lí, Hoá học, Tin học, Khoa
học môi trường, Khoa học công trình, Trái Đất, Cơ thể người, Khoa học vũ trụ, Động vật,
Thực vật và một tập hướng dẫn tra cứu. Ở mỗi lĩnh vực, các tác giả vừa chú ý cung cấp các tri
thức khoa học cơ bản, vừa chú trọng phản ánh những thành quả và những ứng dụng mới nhất
của lĩnh vực khoa học kĩ thuật đó. Các tập sách đều được viết với lời văn dễ hiểu, sinh động, hấp
dẫn, hình vẽ minh hoạ chuẩn xác, tinh tế, rất phù hợp với đọc giả trẻ tuổi và mục đích phổ cập
khoa học của bộ sách.
Do chứa đựng một khối lượng kiến thức khoa học đồ sộ, thuộc hầu hết các lĩnh vực khoa học
tự nhiên và xã hội, lại được trình bày với một văn phong dễ hiểu, sinh động, Mười vạn câu hỏi
vì sao có thể coi như là bộ sách tham khảo bổ trợ kiến thức rất bổ ích cho giáo viên, học sinh,
các bậc phụ huynh và đông đảo bạn đọc Việt Nam.
Trong xã hội ngày nay, con người sống không thể thiếu những tri thức tối thiểu về văn hóa,
khoa học. Sự hiểu biết về văn hóa, khoa học của con người càng rộng, càng sâu thì mức sống,
mức hưởng thụ văn hóa của con người càng cao và khả năng hợp tác, chung sống, sự bình đẳng
giữa con người càng lớn, càng đa dạng, càng có hiệu quả thiết thực. Mặt khác khoa học hiện đại
đang phát triển cực nhanh, tri thức khoa học mà con người cần nắm ngày càng nhiều, do đó,
việc xuất bản Tủ sách phổ biến khoa học dành cho tuổi trẻ học đường Việt Nam và cho toàn xã
hội là điều hết sức cần thiết, cấp bách và có ý nghĩa xã hội, ý nghĩa nhân văn rộng lớn. Nhận
thức được điều này, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho xuất bản bộ sách Mười vạn câu hỏi vì
sao và tin tưởng sâu sắc rằng, bộ sách này sẽ là người thầy tốt, người bạn chân chính của đông
đảo thanh, thiếu niên Việt Nam đặc biệt là học sinh, sinh viên trên con đường học tập, xác lập
nhân cách, bản lĩnh để trở thành công dân hiện đại, mang tố chất công dân toàn cầu.
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

1. Không khí bao quanh Trái Đất được hình thành
như thế nào?
Hằng ngày ta sống trong bầu không khí, hít thở không khí, vậy thực chất không khí được
hình thành như thế nào? Vấn đề này cho đến nay vẫn chưa có câu trả lời thật đầy đủ, người ta
đang cố gắng tìm hiểu và phát hiện thêm.
Người ta cho rằng, ban đầu khi Trái Đất từ tinh vân Mặt Trời ngưng kết lại thành một khối
cầu lỏng lẻo, không khí không những đã bao trùm bề mặt Trái Đất mà còn hòa trộn vào bên
trong. Khi đó trong không khí, thành phần nhiều nhất là hyđro, chiếm khoảng 90%. Ngoài ra còn
có khá nhiều hơi nước, khí mêtan, amoniac, hêli và một số khí trơ khác, nhưng hầu như không có
nitơ, oxi và khí cacbonic.
Về sau vì lực hút của tâm Trái Đất, khối cầu lỏng lẻo này co lại. Trong quá trình co lại,
không khí bị ép, khiến cho nhiệt độ trong lòng đất tăng lên mạnh mẽ, không khí từ trong lòng đất
khuếch tán ra không trung. Khi Trái Đất nhỏ đến mức độ nhất định, tốc độ thu nhỏ chậm dần,
nhiệt độ do hiện tượng co gây ra cũng giảm dần, Trái Đất nguội lạnh đi, vỏ đông kết lại. Phần
không khí nằm trong vỏ Trái Đất bị ép ra, đồng thời chịu sức hút của tâm Trái Đất nên nó bao
bọc bên ngoài Trái Đất, hình thành tầng khí quyển. Đến đây hơi nước ngưng kết thành nước,
khiến cho trên vỏ Trái Đất bắt đầu có nước. Thời kỳ đầu tầng khí quyển vẫn còn rất mỏng, thành
phần không khí còn khác xa với khí quyển ngày nay, nhưng vẫn gồm có: hơi nước, hyđro, hêli,
amoniac và một số khí trơ khác nữa, v.v..
Sau khi vỏ Trái Đất rắn kết, dưới tác dụng hàng tỉ năm của các chất phóng xạ, nhiệt độ trong
lòng Trái Đất không ngừng tăng lên, tạo ra sự điều chỉnh lớn giữa các địa tầng, khiến cho một số
vùng nào đó của vỏ Trái Đất phát sinh đứt gãy tầng và chuyển đổi vị trí, rất nhiều nham thạch và
nước trong vỏ Trái Đất dưới điều kiện nhiệt độ cao lại tiếp tục phóng thích ra làm tăng thêm
lượng nước trong sông, biển. Một số chất khí bị giữ lại trong đất đá hoặc các địa tầng, bao gồm
cả khí cacbonic thoát ra với lượng lớn bổ sung vào tầng khí quyển.
Đến đây trong tầng khí quyển đã có nhiều hơi nước, chúng bị ánh nắng Mặt Trời chiếu xạ,
một bộ phận phân giải thành hyđro và oxi. Những oxi này một phần kết hợp với hyđro trong
amoniac khiến cho nitơ trong amoniac được giải phóng, một phần kết hợp với hyđro trong khí
mêtan khiến cho cacbon trong mêtan phân ly ra. Những cacbon này lại kết hợp với oxi hình
thành khí cacbonic.
Như vậy thành phần chủ yếu của không khí biến thành: oxi, hơi nước, nitơ và cacbonic.
Nhưng hồi đó khí cacbonic nhiều hơn bây giờ rất nhiều, còn oxi thì ít hơn.
Theo kết quả đo các nguyên tố đồng vị gần đây thì từ ngày hình thành đến nay, Trái Đất đã
có hơn năm tỉ năm tuổi. Cách đây khoảng 1,8 - 1,9 tỉ năm, các sinh vật thủy sinh dần dần được
hình thành. Cách đây khoảng 700 - 800 triệu năm, thực vật bắt đầu có trên các lục địa. Hồi đó
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

hàm lượng khí cacbonic trong không khí rất nhiều cho nên rất có lợi cho tác dụng quang hợp của
thực vật, khiến cho thực vật sinh sôi phát triển mạnh mẽ. Khi một lượng lớn thực vật tiến hành
quang hợp đã hút khí cacbonic trong không khí và nhả ra oxi khiến cho hàm lượng oxi trong
không khí tăng lên rất nhanh, cho nên khoảng 500 triệu năm trước, các loại động vật trên Trái
Đất cũng tăng nhanh. Sự hô hấp của các động vật lại khiến cho oxi trong không khí chuyển thành
khí cacbonic.
Sau khi động, thực vật trên Trái Đất tăng lên, động vật bài tiết và khi chết thi thể của chúng
mục rữa, một bộ phận anbumin biến thành amoniac và muối amoni, một bộ phận khác trực tiếp
phân giải thành nitơ. Bộ phận biến thành amoniac và muối amoni thông qua tác dụng oxi hóa và
khử oxi của vi khuẩn, có một bộ phận biến thành khí nitơ đi vào không khí. Trong điều kiện
nhiệt độ bình thường, khí nitơ không hoạt tính nên rất khó kết hợp với các nguyên tố khác, do đó
nitơ trong không khí tích lại ngày càng nhiều, cuối cùng đạt đến hàm lượng như ngày nay.
Hồi đó lớp không khí gần mặt đất đã có được thành phần như ngày nay. Nitơ chiếm khoảng
78%, oxi khoảng 21%, agon gần 1%, tổng số các khí vi lượng khác không đến 1%.
Từ đó có thể thấy sự hình thành bầu khí quyển một mặt có liên quan đến sự hình thành Trái
Đất và vỏ Trái Đất, mặt khác có liên quan với sự xuất hiện của động, thực vật. Nó không phải
hình thành một cách cô lập.
Đó là cách giải thích tương đối phổ biến của giới khoa học. Ngày nay loài người đã có kỹ
thuật tiên tiến để tìm hiểu tình trạng không khí của các ngôi sao trong Vũ Trụ, qua so sánh kết
quả đo lường không khí giữa một số hành tinh có thể thấy rõ, bầu không khí của các hành tinh
đang ở những giai đoạn phát triển khác nhau. Điều đó giúp ta tìm hiểu được rất nhiều quá trình
hình thành khí quyển của Trái Đất. Nhưng lý luận về sự hình thành khí quyển phù hợp với thực
tế nhất còn phải chờ sự khám phá sâu thêm một bước nữa.
Từ khoá: Tầng khí quyển; Hình thành Trái Đất; Vỏ Trái Đất rắn kết.

2. Tầng khí quyển dày bao nhiêu?
Tầng khí quyển bao quanh Trái Đất, càng lên cao thì mật độ càng thưa loãng, và tiến dần vào
trong không gian Vũ Trụ.
Toàn bộ tầng khí quyển có thể chia thành một số tầng:
Tầng không khí liên quan mật thiết nhất với chúng ta là từ độ cao 10 - 12 km kể từ mặt đất.
Nó là tầng thấp nhất của khí quyển, gọi là tầng đối lưu.
Trong tầng đối lưu, không khí nóng từ bên dưới không ngừng bốc lên, không khí lạnh bên
trên không ngừng chìm xuống, chúng giao lưu nhanh liên tục. Hơi nước trong tầng đối lưu tập
trung nhiều nhất, bụi cũng nhiều, chịu ảnh hưởng của mặt đất lớn nhất, các hiện tượng chủ yếu
của khí tượng như: mây, mưa, băng tuyết đều phát sinh ở tầng này. Phía trên tầng đối lưu cho
đến độ cao 50 km gọi là tầng bình lưu.
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

Không khí trong tầng bình lưu loãng nhiều so với tầng đối lưu. Hàm lượng hơi nước và bụi
bặm ở đó rất ít, cho nên có rất ít các hiện tượng khí tượng. Cách mặt đất khoảng 25 km là khu
vực tập trung mật độ khí ozon.
Từ tầng bình lưu trở lên đến 80 km, gần đây có người gọi là tầng trung gian. Ở tầng này
nhiệt độ giảm xuống theo chiều cao.
Từ 80 km trở lên đến khoảng 500 km, không gian tầng này gọi là tầng nhiệt, nhiệt độ trong
tầng này rất cao, sự biến đổi ngày đêm rất lớn. Bắt đầu từ 50 km trở lên đến 1000 km gọi là tầng
điện ly. Trong tầng điện ly này ánh nắng Mặt Trời (chủ yếu là tia tử ngoại) chiếu xạ. Các phân tử
khí bị điện ly thành ion dương và các điện tử tự do. Trong đó khu vực cách mặt đất từ 80 - 500
km mật độ ion tương đối lớn. Những cực quang đẹp đẽ xuất hiện trong tầng điện ly này.
Cách mặt đất 500 km trở lên gọi là tầng ngoài khí quyển. Nó là tầng ngoài cùng của khí
quyển, là khu vực khí quyển chuyển tiếp vào không gian Vũ Trụ. Phía ngoài của nó không có
biên giới rõ rệt, trong điều kiện bình thường, giới hạn trên ở tầng này tương đối thấp, giới hạn
trên ở vùng xích đạo lệch về phía Mặt Trời, có bán kính gấp 9 - 10 lần bán kính Trái Đất, nói
một cách khác có độ cao khoảng 65.000 km. Ở đó không khí cực kỳ loãng. Như mọi người đã
biết âm thanh được truyền đi nhờ không khí. Ở ngoài tầng khí quyển vì không khí rất loãng, nên
mặc dù có pháo nổ bên tai bạn cũng khó mà nghe được.
Từ khoá: Khí quyển; tầng đối lưu; Tầng bình lưu; Tầng điện ly; Tầng trung gian; Tầng
nhiệt; Tầng ngoài khí quyển.

3. Vì sao càng lên cao, không khí càng loãng?
Chắc các bạn đã từng xem bộ phim vận động viên leo núi Trung Quốc leo lên ngọn Everest
(Chômô-lungma). Vận động viên mặc quần áo rất dày, đội mũ chống tuyết và đeo kính bảo hộ,
đeo bình oxi, leo từng bước chậm chạp gian khổ. Vất vả biết bao nhiêu! Vì sao lại thế? Nguyên
do là càng lên cao, không khí càng loãng, thiếu oxi, cho nên đừng nói đến leo núi mà chỉ ngồi ở
đó không thôi cũng đã phải thở rất khó nhọc.
Vì sao càng lên cao không khí càng loãng?
Mọi người đều biết không khí là thứ nhìn không thấy, sờ không được, nhưng nó là vật chất,
gồm nhiều loại phân tử khí cấu tạo nên. Nó cũng chịu sức hút của Trái Đất vì không khí là chất
khí có thể nén được, cho nên tầng không khí bên trên ép lên tầng dưới, mật độ tầng không khí
dưới bị áp suất càng lớn, do đó cách mặt đất càng cao thì sức ép của không khí phần trên càng
nhỏ. Vì vậy mật độ không khí càng đi lên càng nhỏ. Mật độ không khí lớn hay nhỏ là một cách
nói khác về nồng độ đặc hay loãng của không khí. Cách mặt đất càng cao không khí càng loãng.
Theo kết quả nghiên cứu, nếu mỗi cm3 không khí sát trên mặt đất chứa khoảng 25,5 triệu tỉ
phân tử thì ở độ cao 5 km, mỗi cm3 không khí chỉ chứa khoảng 15,3 triệu tỉ phân tử, ở độ cao 50
km mỗi cm3 không khí chỉ chiếm khoảng 24000 tỉ phân tử, ở độ cao 100 km, mỗi cm3 không
khí chỉ có khoảng 18000 tỉ phân tử, ở độ cao 1000 km, mỗi cm3 không khí chỉ chiếm khoảng 10
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

vạn phân tử, tức là mật độ chỉ bằng 1/26 vạn tỉ so với mặt đất. Đỉnh Everest ta vừa nói đến ở trên
có độ cao 8000 km, mật độ không khí trên đó chỉ bằng 38% mật độ không khí trên mặt đất. Khí
oxi trong không khí trên đó đã giảm đi rất nhiều. Vì vậy chỉ có những vận động viên leo núi có
sức khỏe rất tốt, ý chí ngoan cường mới có thể leo lên được.
Từ khoá: Thiếu oxi; Mật độ không khí.

4. Vì sao trên không ở vùng cực Trái Đất có lỗ thủng
ozon?
Tương truyền đời xưa Thủy thần và Hỏa thần gặp nhau, vì tranh quyền xưng bá thiên hạ
nên sát phạt lẫn nhau. Thủy thần đại bại vì căm tức mà húc đầu vào các ngọn núi chung quanh.
Kết quả là đổ một cột trụ chống trời, gây ra một lỗ thủng lớn. Đó là truyện thần thoại Trung
Quốc, không phải là sự thật. Ngày nay ở trên không vùng cực Trái Đất đã có lỗ thủng lớn. Các
nhà khoa học gọi đó là lỗ thủng tầng ozon.

Ở tầng đẳng nhiệt cách mặt đất từ 10 - 50 km có một tầng không khí gọi là tầng ozon. Phân
tử ozon gồm ba nguyên tử oxi cấu tạo nên, tức là O3. Tầng ozon có thể hấp thụ 99% tia tử ngoại
của Mặt Trời, là cái dù bảo hộ loài người và các sinh vật khác trên Trái Đất. Nhưng cái dù bảo
hộ này đã bị phá hoại nghiêm trọng. Mấy năm gần đây các nhà khoa học khảo sát Nam Cực phát
hiện thấy trong tầng ozon trên không của Nam Cực đã xuất hiện một lỗ thủng lớn. Theo sự khám
phá của vệ tinh khí tượng quỹ đạo cực Vũ vân số 7 thì lỗ thủng này nằm gần điểm cực Nam Cực,
hình elip. Diện tích của nó tương đương diện tích nước Mỹ, độ dày vượt quá độ cao đỉnh
Chômôlungma của Trung Quốc. Không chỉ có một lỗ thủng đó mà gần đây các nhà khoa học còn
phát hiện trên không của vùng Bắc Cực cũng có một lỗ thủng ozon dày từ 19 - 24 km. Có người
còn phát hiện tầng ozon trên toàn cầu đang có xu thế mỏng dần.
“Các lỗ thủng ozon” do đâu tạo ra? Để giải thích vấn đề này, các nhà khoa học có nhiều ý
kiến khác nhau. Có người cho rằng, điều đó có thể liên quan với nạn cháy rừng liên tiếp ở vùng
Amazon, có người cho rằng, tầng ozon đang biến đổi có thể do liên quan với chu kỳ biến đổi tự
nhiên của hoạt động các vết đen trên Mặt Trời, một số học giả khác lại cho rằng, sở dĩ xuất hiện
lỗ thủng tầng ozon ở các cực là vì ở đó khí hậu lạnh dần. Ban đêm ở điểm cực của Trái Đất, hiệu
suất trao đổi nhiệt rất thấp, do đó nhiệt độ trên không ở điểm cực Trái Đất rất thấp, tầng không
khí được đốt nóng, nên xuất hiện hiện tượng không khí vận động đi lên, đưa các chất khí trong
tầng đối lưu có hàm lượng khí ozon thấp đi vào tầng bình lưu, thay thế chất khí trong tầng bình
lưu vốn có hàm lượng khí ozon cao. Như vậy tổng lượng ozon trong cả tầng bị giảm thấp rõ rệt.
Nhưng đa số các nhà khoa học cho rằng, các lỗ thủng ozon trên vùng cực Trái Đất là do con
người gây nên. Cùng với sự phát triển của công nghiệp hiện đại, đặc biệt là sự tăng không ngừng
của tủ lạnh gia đình và các nhà máy đông lạnh, khiến cho môi trường làm lạnh freon thải vào
trong không khí một lượng lớn clo cacbua, flo cacbua. Những chất này không giống như những
hóa chất khác, nó không thể phân giải được trong không khí. Nó bay trôi nổi lên tầng đẳng nhiệt,
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

dưới tác dụng của tia tử ngoại mà sinh ra những nguyên tử flo trôi nổi. Các nguyên tử flo này
hấp thụ một nguyên tử oxi trong khí ozon (một nguyên tử flo có thể phá hoại gần 10 vạn phân tử
ozon) khiến cho ozon biến thành khí O2, do đó trong không khí xuất hiện lỗ thủng ozon. Vì tầng
ozon - dù bảo hộ của Trái Đất bị phá hoại, cho nên sát thủ vô hình của tia tử ngoại bị chọc thủng,
ảnh hưởng nghiêm trọng đến loài người và sinh vật sống trên Trái Đất. Do đó đầu tháng 3 năm
1989, các vị đứng đầu chính phủ của 123 nước trên thế giới và các nhà khoa học đã mở Hội nghị
quốc tế ở London với chuyên đề Bảo vệ tầng ozon của khí quyển. Hội nghị đã kêu gọi nhân dân
toàn thế giới lập tức hành động ngăn chặn sử dụng các môi chất đông lạnh, bảo vệ tầng ozon của
khí quyển, nhanh chóng vá lại lỗ thủng ozon để cứu vãn Trái Đất!
Từ khoá: Lỗ thủng ozon; Môi chất đông lạnh freon
.

5. Vì sao bầu trời có màu xanh lam?
Bạn đã từng thấy, sau một trận mưa, có lúc bầu trời có màu xanh thẫm như mặt nước hồ
phẳng lặng, sau tiếng sét và chớp giật, bầu trời tạm thời xanh đậm, khiến cho tâm thần con người
hoảng sợ. Vì sao bầu trời khi nắng sáng lại có màu xanh lam? Hơn nữa trời càng xanh càng
thanh khiết.
Lẽ nào trên không lại chứa chất khí màu xanh lam? Nói một cách khác, bản thân không khí
là màu xanh lam chăng?
Để giải đáp vấn đề này, chúng ta làm thí nghiệm sau. Dùng một bể thủy tinh hình hộp, trong
đó 2/3 bể chứa nước. Dùng một ít bột đất hòa vào nước làm cho nó đục lên. Sau đó đặt bể lên
cửa sổ, chọn một buổi sáng trời nắng, vào khoảng 7 - 8 giờ sáng ánh nắng chiếu song song vào
một đầu bể thủy tinh, đầu kia ánh sáng đi ra. Lúc đó bạn sẽ phát hiện một hiện tượng rất thú vị:
nước trong bể thủy tinh hiện lên màu xanh lam, còn ánh sáng sau khi đi qua bể sẽ hiện lên màu
hồng nhạt và màu vàng tím.
Màu xanh lam nhạt xuất hiện trong bể thủy tinh cũng giống như nguyên lý bầu trời màu
xanh trên trời.
Như ta đã biết, bao bọc chung quanh Trái Đất là tầng không khí. Trong không khí chứa
nhiều hạt bụi, tinh thể băng và các hạt nước nhỏ li ti. Khi ánh nắng Mặt Trời (ta chỉ thấy là chùm
sáng trắng, nhưng trên thực tế nó được các ánh sáng từ màu đỏ, da cam, vàng, lục, lam, chàm,
tím tổ hợp thành) đi qua không khí (giống như đi qua bể thủy tinh chứa nước đục trong thí
nghiệm trên). Ánh sáng màu đỏ có bước sóng dài có lực xuyên qua rất lớn (tiếp theo là ánh sáng
màu da cam, màu vàng, v.v.) nó có thể xuyên qua các hạt nhỏ trong không khí chiếu xuống mặt
đất. Còn những ánh sáng màu lam, chàm, tím có bước sóng ngắn hơn rất dễ bị các hạt nhỏ trôi
nổi trong không khí tán xạ khắp các phía, khiến cho không khí xuất hiện màu xanh lam.
Từ khoá: Không trung; Tán xạ.

Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

6. Ảo ảnh trên mặt biển hình thành như thế nào?
Khi trời quanh mây tạnh, đi tàu trên biển hoặc đứng trên bờ biển nhìn ra xa ta thường thấy
những cảnh tượng như thuyền bè, đảo, hoặc thành quách xuất hiện nơi chân trời xa xăm. Những
người đi trên sa mạc cũng thường thấy nơi chân trời hiện lên mặt nước hồ, cây bên bờ hồ lắc lư
làm cho người ta mong mỏi nhanh đến được chỗ đó. Nhưng khi có một trận gió nổi lên thì những
cảnh tượng này bỗng nhiên mất hết. Nguyên do vì đó là ảo ảnh, thường gọi là ảo ảnh trên biển.
Vì sao lại xuất hiện hiện tượng này? Muốn trả lời, trước hết chúng ta phải bàn về hiện tượng
chiếu xạ ánh sáng.
Khi chiếu ánh sáng vào môi chất có mật độ đồng đều thì tốc độ ánh sáng sẽ k...