BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRUYỆN TRANH
VỀ VĂN HOÁ CÁC DÂN TỘC
VIỆT NAM
(Dành cho học sinh lớp 3)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO – NGÔ HIỀN TUYÊN (Đồng Chủ biên)
LẠI THỊ MAI HƯƠNG – NGUYỄN THỊ HỒNG NGÂN – NGUYỄN THỊ KIM OANH

TRUYỆN TRANH
VỀ VĂN HOÁ CÁC DÂN TỘC
VIỆT NAM
(Dành cho học sinh lớp 3)

SỰ TÍCH
CHIẾC KÈN LÁ

2

Trên ngọn núi cao nọ có một con
quỷ dữ. Ngày ngày, nó xuống bản
bắt bò, ngựa để ăn thịt. Dân trong
vùng tức lắm nhưng không ai dám
chống lại.

3

Một hôm, công chúa vào rừng chơi. Khi nàng đang mải
hái hoa thì con quỷ xuất hiện:
– Ha ha… Nàng đẹp quá! Ta sẽ bắt nàng về làm người hầu
cho ta.
Nói rồi, quỷ tung tà áo, chụp lấy nàng.

4

Hằng ngày, quỷ bắt công chúa phải xuống
chân núi lấy nước suối về cho nó tắm rửa. Để nàng
không thể chạy trốn, quỷ buộc vào cổ chân nàng
một sợi dây thần.

5

Một hôm, công chúa đang lấy nước thì một con cá ngoi lên. Con cá
thoắt biến thành một chàng trai khôi ngô tuấn tú:
– Ta là con trai vua Thuỷ Tề, ta đến để cứu nàng. Nàng hãy mau đi
theo ta!
Công chúa nghe nói liền mừng rỡ chạy theo hoàng tử.

6

Thấy sợi dây bị giật mạnh, quỷ nghi ngờ công chúa
chạy trốn. Nó tức giận lấy gương thần ra soi. Quỷ nhìn
thấy một chàng trai đang cõng công chúa chạy vào
rừng. Quỷ theo sợi dây thần đuổi theo hai người.

7

Khi quỷ đến gần, hoàng tử biến công chúa thành bông hoa, biến
mình thành chiếc lá. Quỷ thấy vậy liền biến thành đàn ong châm lá và
hoa. Hoa, lá lại trở thành công chúa và hoàng tử. Quỷ nắm dây thần
kéo công chúa về.

8

Hoàng tử đi dọc con suối tìm cách cứu công chúa. Vừa lúc đó, tiên
ông hiện lên đưa cho chàng một con dao và một chiếc lá rồi dặn:
– Hãy để chiếc lá này vào miệng, khi con nói, công chúa sẽ
nghe thấy.

9

Tiên ông cũng đưa cho công chúa
một chiếc lá và dặn nàng làm giống
hoàng tử. Qua chiếc lá, công chúa kể với
hoàng tử nỗi khổ của mình. Nàng mong
đợi chàng đến cứu. Hiểu được tâm tư của
công chúa, hoàng tử hẹn nàng:
– Ngày mai, khi nàng đi lấy nước ở bờ
suối, ta sẽ đến cứu nàng.

10

Đúng hẹn, công chúa đến bờ suối. Hoàng tử dùng dao thần chặt
đứt dây trói cho nàng. Chàng cõng nàng chạy trốn. Không thấy công
chúa về, quỷ liền tức tốc đi tìm.

11

Hoàng tử cõng công chúa tới bờ sông. Chàng vỗ tay, một con cá
lớn nổi lên đưa hai người qua sông. Vừa lúc đó, quỷ cũng tới bờ sông,
nó tung tà áo biến thành một cây cầu để sang sông.

12

Hoàng tử và công chúa chạy tới chân một ngọn núi cao.
Tiên ông sai đại bàng khổng lồ đến cõng hai người bay
qua núi. Quỷ chạy đến chân núi, tung áo biến thành một
con diều hâu lớn. Diều hâu đưa quỷ đuổi theo hai người.

13

Sau đó, tiên ông lại đưa cho hoàng tử một thanh kiếm
và một chiếc nỏ. Chàng cảm ơn tiên ông rồi nhanh chóng
cõng công chúa chạy vào rừng chuối. Quỷ không chịu bỏ
cuộc vẫn tiếp tục đuổi theo.

14

Hoàng tử vừa chạy vừa chặt chuối hai bên đường để
chặn quỷ. Quỷ giẫm phải chuối, trượt chân ngã. Nó thổi
cho mây đen kéo đến khiến trời đất tối mịt. Hoàng tử liền
dùng nỏ thần bắn tan mây đen.

15

Quỷ lồng lộn giận dữ. Nó hoá
thành ngọn lửa để đốt hai người.
Hoàng tử liền phun nước để dập
lửa. Tức quá, quỷ tung áo để bắt
cả hai người. Hoàng tử lấy nỏ
bắn rách áo quỷ và dùng kiếm
thần để kết liễu nó.

16

Hoàng tử đưa công chúa về cung. Gặp lại con gái, nhà
vua mừng lắm:
– Hỡi chàng trai dũng cảm, ta sẽ gả công chúa cho chàng.
Lễ cưới của hoàng tử và công chúa diễn ra tưng bừng
ba ngày, ba đêm. Trong lễ cưới, hoàng tử mang chiếc lá ra
thổi để thể hiện tình yêu của chàng với công chúa.

17

Dân bản cảm phục tình yêu và lòng dũng cảm của hoàng tử.
Họ cũng theo hoàng tử hái lá làm kèn môi để thổi. Từ đó thành lệ,
khi trai gái yêu nhau, họ thường thổi kèn lá để trao gửi tâm tình
với nhau.
(Theo truyện cổ dân tộc Mông)

18

TRẢ LỜI CÂU HỎI
Câu 1. Khi vào rừng chơi, điều gì đã xảy ra với công chúa?
(Chọn phương án đúng.)
A. Gặp con trai vua Thủy Tề
B. Bắt được một con cá lớn
C. Bị quỷ bắt về làm người hầu
D. Bị trượt chân ngã xuống suối
Câu 2. Chọn nội dung ở cột A phù hợp với nội dung ở cột B để thấy được
cuộc chiến đấu ác liệt giữa hoàng tử với quỷ dữ.
A - Hoàng tử

B - Quỷ dữ

1. Hoàng tử vỗ tay gọi cá đưa
sang sông.

a. Quỷ tung áo biến thành con
diều hâu lớn bay qua núi.

2. Tiên ông cho đại bàng
khổng lồ chở hoàng tử và
công chúa bay qua núi.

b. Quỷ tung áo làm thành cây
cầu bắc qua sông.

3. Hoàng tử phun nước dập
lửa, bắn rách áo quỷ và
kết liễu con quỷ độc ác.

c. Quỷ bị vướng chuối ngã,
thổi cho mây đen kéo đến
chắn đường hoàng tử và
công chúa.

4. Hoàng tử dùng kiếm chặt
chuối ngáng đường quỷ
dữ và dùng nỏ bắn tan
mây đen.

d. Quỷ hoá thành ngọn lửa,
tung áo để bắt công chúa
và hoàng tử.

Câu 3. Em thích điều gì ở nhân vật hoàng tử?
Câu 4. Truyện giải thích nét đẹp văn hoá nào của đồng bào dân tộc Mông?

19

NGÔ RĂNG NGỰA

20

Một buổi sáng, ngô răng ngựa đang ngủ say trên gác bếp thì bị
đánh thức bởi tiếng nói to của ông Tráng: “Hôm nay cả nhà mình sẽ lên
nương tra ngô”.

21

Một lúc sau, ngô
răng ngựa thấy mình bị
ông Tráng nhấc bổng ra
khỏi gác bếp, đặt nằm
gọn trong chiếc gùi. Nó
bỗng thấy lo lắng.

22

Cả nhà ông Tráng lên nương tra
ngô. Trên đường đi, cô gió xuân ghé
vào bên gùi nói:
– Chào ngô răng ngựa. Cháu hãy
vui lên, đừng lo lắng nhé!
– Vâng ạ – Ngô răng ngựa mỉm
cười rồi ngủ thiếp đi.

23

Tỉnh dậy, ngô răng ngựa thấy mình nằm giữa những hạt đất nhỏ
li ti, tơi xốp. Nó reo lên: “Ồ, thật ấm áp và dễ chịu! Ngủ tiếp thôi!”.

24

Hôm sau, rồi hôm sau nữa, ngô răng ngựa vẫn ngủ say sưa.
Cô mưa xuân đến gọi:
– Tí tách, tí tách,... Ngô răng ngựa ơi, dậy tắm mát nào.
Ngô răng ngựa khẽ cựa mình nhưng vẫn tiếp tục ngủ.

25

Cô gió xuân cũng tới, vừa hát vừa gọi:
– Vi vu, vi vu,... Ngô răng ngựa ơi, dậy đi, mùa xuân đẹp lắm!
Nó lại khẽ cựa mình nhưng hai mắt vẫn díp lại:
– Cô gió xuân ơi, cháu vẫn buồn ngủ lắm.

26

Một đàn bướm xinh bay qua líu ríu gọi:
– Ngô răng ngựa ơi, dậy đi, mùa xuân đẹp lắm!
Lúc ấy, ngô răng ngựa mới dụi mắt tỉnh dậy. Nó khẽ vươn mình,
trồi lên một cái mầm non. Những cái rễ trắng tinh thì mò mẫm trong
lớp đất xốp mềm.

27

Ông mặt trời mỉm cười,
chiếu những tia nắng ấm
áp và nói:
– Chào ngô răng ngựa!
Cháu đã dậy rồi đấy à?
– Vâng ạ. Cháu chào
ông mặt trời!
Thế là những chiếc lá
non bật dậy, dài thêm ra.

28

Chú chim nhỏ vạch lá tìm sâu và lích rích nói:
– Chào ngô răng ngựa! Bạn giỏi lắm!
– Cảm ơn bạn đã bắt sâu cho tôi!
Ngô răng ngựa cao vổng lên mỗi ngày.

29

Đàn ong mật bay qua, rì rì nói:
– Ngô răng ngựa ơi, bạn thực sự lớn rồi đấy.
Thế là ngô răng ngựa trổ cờ, chào mừng đàn ong tới.

30

Chị em Mỷ theo bố mẹ lên nương. Nhìn vạt ngô xanh tốt, cả hai chị
em cùng reo lên:
– Bố mẹ ơi, nương ngô đẹp quá!
Từ kẽ lá, những bắp ngô non chòi ra. Những hạt ngô non như hàm
răng xinh đang cười.

31

Chẳng bao lâu, những bắp ngô đã chắc hạt. Ngô răng ngựa sung
sướng ngắm nhìn những đứa con mập mạp của mình. Nó lại thấy
buồn ngủ. Trong mơ, cái gác bếp ấm áp của nhà Mỷ đang chờ nó.

32

TRẢ LỜI CÂU HỎI
Câu 1. Ngô răng ngựa được gia đình ông Tráng mang đi đâu?
(Chọn phương án đúng.)
A. Mang ra chợ để bán

B. Mang lên nương để trồng

C. Mang ra sân để phơi nắng

D. Mang ra suối để tắm mát

Câu 2. Những ai đã tới gọi ngô răng ngựa thức dậy?
(Chọn các phương án đúng.)

A

B

C

D

E

G

Câu 3. Sắp xếp những ý sau theo quá trình phát triển của ngô răng ngựa.
A. Từ kẽ lá, những bắp ngô non chòi ra.
B. Ngô răng ngựa cao vổng lên mỗi ngày.
C. Ngô răng ngựa khẽ vươn mình, trồi lên một cái mầm non.
D. Những bắp ngô mập mạp đã chắc hạt.
E. Ngô răng ngựa trổ cờ.
Câu 4. Em hãy viết vào vở khoảng 3 câu nói về lợi ích của cây ngô.

33

HOA BAN

34

Cứ tháng Ba, hai cây ban ở đầu nhà Vi lại nở hoa trắng xoá.
Mẹ bảo rằng hoa ban trong tiếng Thái có nghĩa là “hoa ngọt”.
Mẹ còn kể cho Vi nghe câu chuyện về loài hoa này.

35

Thuở ấy, có một chàng trai tên là Khum. Chàng yêu
một cô gái tên là Ban. Khum vừa giỏi làm nương, lại có tài
săn bắn. Ban thì khéo tay dệt vải, lại có giọng hát rất hay.

36

Cha của Ban là người ham giàu. Ông hứa gả nàng cho con trai nhà
tạo mường(1). Anh này là một thanh niên lười nhác. Anh ta không biết làm gì,
chỉ giỏi ăn chơi.
(1)

Tạo mường: người giàu, có địa vị trong mường (làng, bản).

Tôi sẽ gả
con gái tôi cho
con trai ông!

37

Biết chuyện, nàng Ban van xin:
– Cha ơi, đừng bắt con lấy con
ông tạo mường.
Người cha không đồng ý:
– Không được, ta đã hứa với ông
ấy rồi.

38

Ban không biết làm thế nào, liền chạy sang bản của Khum để cầu cứu.
Khi đến nhà Khum, nàng không thấy ai ở nhà. Người hàng xóm nói với nàng:
– Khum đi mua trâu ở bản xa rồi.
Ban buộc chiếc khăn piêu(1) của mình vào cầu thang và đi tìm chàng.
(1)

Khăn piêu: khăn của phụ nữ Thái, làm bằng
g vải thổ cẩm,, thêu những hoa văn sặc sỡ.

39

Nàng Ban đi hết núi này, rừng khác. Nàng gọi Khum đến
khản cả giọng. Gọi mãi, gọi mãi mà không thấy ai trả lời.

Khum à…!
Khum ơi…!

40

Nàng đi mãi cho đến khi kiệt sức rồi ngã gục. Ở nơi nàng nằm
xuống mọc lên một cây hoa. Nụ hoa thon, nhỏ như những ngón
tay búp măng của người con gái. Không lâu sau, loài hoa ấy mọc
lan khắp núi rừng Tây Bắc. Người ta đặt tên cho loài hoa này là
hoa ban.

41

Chàng Khum về tới nhà thì thấy khăn piêu của người yêu.
Chàng biết có chuyện chẳng lành, vội vã đi tìm nàng Ban.

42

Chàng đi hết mường này đến bản khác. Khum gọi Ban đến khản
cả tiếng. Chàng gọi mãi mà chẳng thấy bóng người yêu.

Ban ơi…!
Ban à…!

43

Cuối cùng, chàng cũng kiệt sức và ngã xuống. Chàng biến thành
con chim sống lẻ loi trong rừng. Cứ đến mùa hoa ban nở, chim lại hót
thật nhiều. Tiếng chim như tiếng gọi người yêu tha thiết.

44

Vi nói với mẹ:
– Câu chuyện của nàng Ban và
chàng Khum buồn quá mẹ nhỉ!
– Ừ, buồn thật. Nhưng tình yêu
của họ đã cho người Thái ta loài
hoa thật đẹp. Vì thế, người Thái nói
“Hoa ban tượng trưng cho tình yêu”
con ạ.

45

Vi hỏi mẹ:
– Mẹ ơi, người Thái ta có Lễ hội Hoa Ban phải không ạ?
– Đúng rồi con ạ. Hằng năm, khi hoa ban nở, bản mường lại tổ
chức Lễ hội Hoa Ban. Trong lễ hội, người ta cầu mưa, cầu cuộc sống
no đủ cho dân bản. Lễ hội có nhiều trò chơi, có múa xoè rất đẹp.
(Theo truyện cổ dân tộc Thái )

46

TRẢ LỜI CÂU HỎI
Câu 1. Em hãy giới thiệu về hai nhân vật chàng Khum và nàng Ban
trong câu chuyện.

Câu 2. Khi nàng Ban bị ép lấy con trai nhà tạo mường, nàng Ban và
chàng Khum đã làm gì? (Dựa vào tranh để kể lại những việc làm của họ.)
Khum à…!
.KXPðLh

%DQðLh
Ban à…!

Câu 3. Hoa ban gắn với những nét đẹp nào trong đời sống văn hoá của
đồng bào dân tộc Thái? (Chọn các phương án đúng.)
A. Hoa ban trong tiếng Thái có nghĩa là “hoa ngọt”.
B. Hoa ban rất đẹp và có nhiều màu.
C. Hằng năm, bản mường tổ chức Lễ hội Hoa Ban.
D. Hoa ban tượng trưng cho tình yêu thuỷ chung, trong sáng.
Câu 4. Viết 2 – 3 câu về một loài hoa có ở nơi em sinh sống hoặc một
loài hoa em yêu thích.

47

SỰ TÍCH
TRÒ CHƠI TUNG CÒN

48

Ngày xưa, có chàng mồ côi tên là Pịa.
Pịa sống một mình, không có anh em,
họ hàng. Ngày ngày, Pịa lên rừng hái củi
đem ra chợ bán. Đến tối, chàng về ngủ
trong túp lều nhỏ dưới gốc cây đa.

49